Huyết phủ trục ứ thang là gì ?

Phương thang này có xuất xứ từ "Y lâm cải thác" gồm đương quy 9g, xích thược 6g. uyên khung 5g. đào nhân 12g, hồng hoa 9g, chỉ xác 6g, sải hồ 3g, cát cánh 5g, ngưu tất 92 sinh đia 9g, cam thảo 3g. Ngoài phương thang gốc thì thân thống trục ứ thang hay dùng hơn với người bị đau lưng cấp tính, nhất là do chấn thương.

Huyết phủ trục ử thang có công năng hoạt huyết khứ ứ, lý khí chỉ thống, chủ trị các chứng ứ huyết tại huyết phủ (vùng ngực), huyết lưu thông không thuận lợi (huyết hành bất sướng). Phương thuốc có sự phối hợp hợp lý của các thuốc hoạt huyết hoá ứ, lý khi, do vậy vừa có công năng hoạt huyết khứ ứ chỉ thống lại còn thông khi trệ tại ngực sườn. dẫn huyết hạ hành. 

Hiện được sử dụng phù hợp các chứng bệnh mạch vành, đau thắt ngực, nhồi máu não, thiểu năng tuần hoàn não (do hẹp động mạch sống nến trong thoái hoá đốt sống cổ) gây chóng mặt, đau đầu rối loạn vận mạch; viêm tắc tĩnh mạch chi dưới, tắc tĩnh mạch võng mạc, bệnh võng mạc do tiểu đường, đau bụng kinh, bế kinh, lạc nội mạc tử cung...

Nói chung đây là một phương thang hay

Thành phần : 

1.Xuyên khung

2.Đương quy

3.Thục địa

4.Bạch thược

5.Đào nhân

6. Hồng  hoa

7. Sài hồ

8. Chỉ xác

9. Chích thảo

10. Cát cánh

11. Ngưu tất

Xuyên khung, đương quy, thục địa, bạch thược, đào nhân, hồng hoa là bài Tứ vật đào hồng

Sài hồ, bạch thược, chỉ xác, chích thảo là bài Tứ nghịch tán

Gia thêm Cát cánh dẫn tác dụng của bài lên thượng tiêu, hợp với chỉ xác điều hòa thăng giáng khí ở thượng tiêu, ngưu tất dẫn huyết đi xuống, hoạt huyết thông lâm. Cát cánh, ngưu tất nhất thăng nhất giáng phối ngũ thành phương phù hợp với chứng nê trệ do huyết ứ, hoạt huyết thông mạch.

Chủ trị: Huyết ứ ở ngực, huyết hành không thông lợi: Ngực đau, đầu đau lâu không khỏi, đau như kim châm, có chỗ đau nhất định, nấc lâu không khỏi, hoặc uống nước thì sặc, nôn khan, trống ngực hồi hộp, đêm không ngủ được, hoặc ngủ không yên giấc, dễ cáu gắt, đến chiều thì sốt, lưỡi có đám tím, rìa lưỡi có huyết ứ, hai mắt quầng tím, mạch sáp hoặc huyền khẩn.

Phân tích phương thang: Phương thang này hợp thành của Tứ vật đào hồng và Tứ nghịch tán thêm Cát cánh, Ngưu tất.

• Tứ vật đào hồng để hoạt huyết hoá ứ nhằm dưỡng huyết, trong đó đương quy bổ huyết,
• Tứ nghịch tán để hành khí hoà huyết và sơ can.
• Cát cánh để khai phế dẫn tác dụng lên ngực, hợp với Chỉ xác làm điều hoà sự thăng giáng của khí ở thượng tiêu nhằm khoan hung.
• Ngưu tất để thông lợi huyết mạch dẫn huyết đi xuống. Đó là cách nhất thăng nhất giáng phối ngũ thành phương nên chữa được tất cả các chứng nê trệ do huyết ứ, cho nên gọi là “trục ứ”.

Gia giảm:

• Nếu huyết ứ dưới cơ hoành thành khối cục, hoặc trẻ em có khối cục hoặc đau bụng một chỗ không di động, khi nằm thì thấy có vật trong bụng thì bỏ Sinh địa, Sài hồ, Ngưu tất, Cát cánh thêm Ngũ linh chi, Đan bì, Ô dược, Diên hồ sách, Hương phụ để hoạt huyết khứ ứ, hành khí chỉ thống.
• Nếu bụng dưới tích khối huyết ứ đau hoặc không, hoặc đau song không có tích khối, hoặc bụng dưới căng đầy, hoặc kinh nguyệt tháng thấy 3 - 5 lần hoặc băng lậu bụng dưới đau, hoặc khi có kinh đau lưng bụng dưới đau thì chỉ giữ Đương quy, Xuyên khung, Xích thược, thêm Quế nhục , Tiểu hồi 7 hạt, Can khương, Diên hồ sách, Bồ hoàng, Ngũ linh chi để hoạt huyết khứ ứ, ôn kinh chỉ thống gọi là Thiểu phúc trục ứ thang (Y lâm cải thác).
• Nếu khí huyết làm tắc kinh lạc gây đau vai, đau tay, đau lưng, đau đùi, hoặc đau toàn thân lâu không khỏi thì giữ Xuyên khung, Đào nhân, Hồng hoa, Đương quy, Ngưu tất, Cam thảo gia thêm Tần giao, Khương hoạt, Một dược, Ngũ linh, Hương phụ, Địa long để hoạt huyết hành khí ứ thông lạc, thông tý chỉ thống gọi là Thân thống trục ứ thang (Y lâm cải thác). Phương thân thống trục ứ thang cần lưu ý một dược có vị độc, không nên dùng hoặc hạn chế dùng, thay bằng cái khác

Ứng dụng: Ngày nay dùng phù hợp cho những người đau thắt ngực do xơ cứng mạch vành, thấp tim, đau ngực do chấn thương và viêm sụn xương sườn, đau đầu do di chứng của chấn thương.

Huyết phủ trục ứ hoàn không gây độc tính cấp, bán trường diễn và có tác dụng chống đông máu trên động vật thực nghiệm

- Độc tính cấp: Không xác định được liều gây chết 50% số động vật thí nghiệm (LD50) của Huyết phủ trục ứ hoàn với liều cao nhất có thể là 50,0g HPTƯH /1kg thể trọng chuột.

- Độc tính bán trường diễn: Chuột cống uống Huyết phủ trục ứ hoàn liều 2,38g/kg/ngày và liều 7,14g/kg/ngày trong 8 tuần liên tục không làm ảnh hưởng đến thể trạng chung, chức năng hệ thống tạo máu cũng như chức năng và hình thái gan, thận của chuột thí nghiệm.

- Tác dụng chống đông máu trên thực nghiệm: Huyết phủ trục ứ hoàn liều 6,12g/kg/ngày có tác dụng chống đông máu trên mô hình gây đông máu bằng lipopolysaccharid ở chuột cống trắng..

Tham khảo nghiên cứu khoa học hiện đại

 Cải thiện lưu biển huyết dịch: 

làm giảm độ nhớt của máu toàn phần và huyết tương, kéo dài thời gian đông máu, ức chế collagen, ADP gây kết tập tiểu cầu, tăng điện di hồng cầu, ức chế hình thành huyết khối thực nghiệm, đồng thời làm giảm hàm lượng TXA2 và tăng 6- keto-PGFla, khiến cho tỷ lệ TXA2/PGI2 giảm rõ rệt. Điều trị bệnh hyperviscosity cho kết quả: các chỉ số lưu biển học huyết dịch, bao gồm độ nhớt máu toàn phần và huyết tương, tốc độ máu lắng (hồng cầu), hematocrit, hàm lượng fibrinogen và hình thành huyết khối in vitro... đều giảm, thể hiện rõ tác dụng cải thiện lưu biển huyết dịch. Thực nghiệm chia thành 3 nhóm thử toàn phương Huyết phủ trục ứ thang, nhóm hoạt huyết, nhóm lý khí, trên chuột cống trắng cho thấy cả 3 nhóm đều có tác dụng tăng cường khả năng biến hình của hồng cầu và giảm độ nhớt máu toàn phần, toàn phương tác đựng tốt hơn hơn so với hai nhóm còn lại, chứng tỏ có sự hiệp đồng tác dụng.

Cải thiện vi tuần hoàn, 

có tác dụng cải thiện vị tuần hoàn trên chuột cống trắng mô hình tắc mạch đo D-galactose, làm giản mạch, tăng tốc độ lưu huyết, tăng số lượng vị mạch rõ rệt. Tạo mô hình huyết ở ở tuỷ xương chuột nhất trắng bằng chiếu xạ, Huyết phả trục ở thang cải thiện vi tuần hoàn tuy xương rõ rệt. Trên bệnh nhân tiểu đường, phương thuốc cải thiện vi tuần hoàn rõ rệt.

Chống thiếu máu cơ tim cục bộ: 

có tác dụng chống thiếu máu cơ tim cục bộ rồ rệt trên nhiều chúng động vật thí nghiệm khác nhau và trên lâm sàng. Cơ chế tác dụng là cải thiện tỉnh lưu biến huyết dịch, cải thiện vì tuần hoàn, tăng lưu lượng máu mạch vành, ức chế tế bào cơ tìm chết theo chương trình, điều hoà chức năng tế bào nội mô mạch máu, bao gồm ức chế bài tiết ET, thúc đẩy bài tiết PG12 và tăng hoạt tính SOD, ức chế MDA... Ngoài ra, Huyết phủ trục ứ thang còn có tác dụng tăng lưu lượng tuần hoàn gan, thận, não và chỉ sau ở động vật thí nghiệm.

Chống thiếu máu não: 

cải thiện đáng kể các triệu chứng lâm sàng của bệnh thiểu máu não. Cơ chế tác dụng: (1) cải thiện tỉnh lưu biển huyết dịch, thúc đẩy thiết lập tuần hoàn bảng hệ, cải thiện tưới máu đến vùng não nhồi máu, làm giảm tính thẩm thành mạch, giảm phù nề vùng nhồi máu, thu hẹp vùng nhồi máu não; (2) giảm hoạt hoá caspase vùng phù não do xuất huyết não, giảm thiểu tế bào thần kinh chết theo chương trình; (3) ức chế phản ứng peroxy hoá lipid, cải thiện khả năng dọn gốc tự do.
Chống rối loạn chuyển hóa lipid: có tác dụng điều trị rối loạn lipid máu, giảm hàm lượng TC, TG, LDL-C; đồng thời tăng cường tác dụng của thuốc hạ lipid máu khác.
Tóm lại, công năng hoạt huyết khứ ứ của Huyết phủ trục ứ thang có liên quan đến tác dụng chống thiếu máu cơ tim, chống thiếu máu não, chống rối loạn chuyển hoá lipid máu, cải thiện lưu biến huyết dịch, cải thiện vi tuần hoàn và tăng lưu lượng tuần hoàn gan, thận, não. Hiện được dùng nhiều trong điều trị các chứng bệnh mạch vành, mạch máu não.

Tham khảo tài liệu

1. Sách dược lý dược cổ truyền đại học dược Hà Nội
2. Sách Bệnh Học Và Điều Trị Nội Khoa (Kết Hợp Đông Tây Y) Chủ biên: PGS. TS. Nguyễn Thị Bay
3. Phương tễ học và sách y học cổ truyền đại học y Hà Nội
4. Phương tễ học - Lương y Hoàng Duy Tân
5. Dược điển Việt Nam V và dược điển Trung Quốc
6. Các tài liệu nghiên cứu khoa học khác

Phân tích giá thuốc link