Ngân kiều tán có xuất xứ từ “Ôn bệnh điều biện", Ngân kiểu tán có công năng tân lương giải biểu, thanh nhiệt giải độc. Chủ trị ôn bệnh (sởi) mới mắc, biểu hiện sốt không có mỗ hỏi hoặc có mỗ hỏi mà khó chịu, hơi sợ gió lạnh, đau đầu miệng khát, ho, đau họng, đầu lưỡi đỏ, rêu lưỡi trăng hoặc mông vàng, mạch phù, sác. Ôn bệnh theo YHCT tương tự như chứng bệnh viêm nhiễm và truyền nhiễm của y học hiện đại trong đó viêm nhiễm đường hô hấp là chính.

Thành phần

• Liên kiều: 1 lạng (30 g)
• Kim ngân hoa: 1 lạng (30 g)
• Khổ hạnh nhân: 6 tiền (18 g)
• Bạc hà: 6 tiền (18 g)
• Trúc diệp: 4 tiền (12 g)
• Sinh cam thảo: 5 tiền (15 g)
• Kinh giới tuệ: 4 tiền (12 g)
• Đạm đậu xị: 5 tiền (15 g)
• Ngưu bàng tử: 6 tiền (18 g)

Trong đó

• Kim ngân hoa, liên kiều làm quân dược: vị cay mát, vừa sơ phong nhiệt, vừa thanh nhiệt giải độc, lại có tác dụng thấu đạt phần vệ.
• Bạc hà, ngưu bàng tử: vị cay mát, giúp sơ tán phong nhiệt ở thượng tiêu, thanh lợi yết hầu, giải biểu.
• Kinh giới tuệ: vị cay mát, tăng khả năng giải biểu, thấu tà.
• Đạm đậu xị: giúp giải biểu, trừ phiền.
• Trúc diệp: thanh phế, trừ phiền, lợi tiểu.
• Khổ hạnh nhân: tuyên phế, chỉ khái.
• Sinh cam thảo: thanh nhiệt giải độc, giảm đau họng, điều hòa các vị thuốc.

Toàn phương là thuốc thanh tân, phối hợp cách dùng nhấn mạnh “mùi thơm bốc ra là uống ngay, không sắc lâu”, thể hiện nguyên tắc của Ngô Cúc Thông:

“Trị thượng tiêu như lông chim, không được dùng nặng” (trong Ôn bệnh điều biện).

Cách dùng : 

Tán thành bột mịn.
Mỗi lần uống 6 tiền (khoảng 18 g), dùng nước canh củ cải tươi sắc làm nước uống, đợi mùi thơm bốc ra là uống ngay, không được sắc lâu.

• Phế khí nặng thì dùng nước thanh (canh loãng).
• Nếu sắc quá kỹ sẽ làm thuốc đi vào trung tiêu.
• Thang này nặng 168 gam. Như vậy có thể sử dụng được 3-4 ngày

Liều dùng:

• Bệnh nặng: mỗi khoảng 2 giờ uống 1 lần, ngày 3 lần, ban đêm 1 lần.
• Bệnh nhẹ: mỗi 3 giờ uống 1 lần, ngày 2 lần, ban đêm 1 lần.

Nếu bệnh không giảm, dùng theo cách hiện đại:
Sắc thang, gia cát căn 18 g, sắc với nước uống.

Trong Ôn bệnh điều biện, bài này được xếp vào “tân lương bình tề”, là phương thường dùng trị ôn tà giai đoạn đầu.

Quân thần tá sứ

• dùng lượng cao Kim ngân hoa, Liên kiều để thanh nhiệt giải độc, thấu tà ra ngoài là quân.
• Trợ dược là Kinh giới tuệ, Bạc hà, Đạm đậu xị tân tán biểu tà tiết nhiệt ra ngoài.
• Ngưu bàng tử, Cát cánh, Cam thảo cùng hối hợp có thể giải độc lại lợi yết hầu, tan sự bế kết, tuyên phế trừ đàm.
• Đạm trúc diệp, Lô căn thanh nhiệt sinh tân, chỉ khát đều là tá dược.
• Cam thảo điều hoà các vị thuốc là sứ dược.
• Gia giảm:- Nếu chảy máu cam thì bỏ Đậu xị, Kinh giới tuệ gia Bạch mao căn, Trắc bách diệp, Chi tử .
• Ho nhiều gia Hạnh nhân.
• Khát nhiều gia Thiên hoa phấn.

https://docs.google.com/spreadsheets/d/13bbNn07d8SnHp2ee3dyOkLnYP79aCPgfl0ktX5Tbqwo/edit?gid=1076270360#gid=1076270360

Tham khảo nghiên cứu y học hiện đại

Hạ sốt: 

trên động vật thí nghiệm, dịch chiết nước Ngân kiều tán, trà túi lọc, cốm ngân kiều giải độc... đều có tác dụng hạ sốt do nhiều tác nhân gây sốt khác nhau như vaccin thương hàn, vaccin sởi-ho gà bạch hầu, vaccin pentavalent, chí nhiệt tố, 2,4 dinitrophenol, nấm men ở chuột cống trắng và thỏ. Ngân kiều hoàn có tác dụng hạ sốt trên thỏ gây sốt thực nghiệm bằng vaccin 3 trong 1; nước sắc có tác dụng hạ sốt thực nghiệm do nội độc tố E. coli và pepton trên chuột cống trắng. Trong phương, nhóm thuốc giải biểu (kinh giới, bạc hà, ngưu bàng tử, đạm đậu xị) có tác dụng hạ sốt nhanh, thời gian duy trì ngắn, còn nhóm thuốc thanh nhiệt (kim ngân hoa, liên kiều, cát cánh, trúc diệp, sinh cam thảo) có tác dụng chậm, thời gian tác dụng kéo dài, toàn phương có tác dụng tốt nhất.

Ngân kiểu tán có khả năng ức chế neuron thần kinh tăng nhiệt (vùng dưới đồi) trên chuột bình thường, có tác dụng giải trừ ức chế của tác nhân gây sốt lên tế bào thần kinh gây sốt nhiệt, đồng thời ức chế neuron lạnh (CSN) phát xung động, dẫn đến làm giảm sinh nhiệt của cơ thể, cho thấy tác dụng hạ sốt của Ngân kiều tản có liên quan đến TKTW.

Chống viêm: 

các dạng bào chế từ Ngân kiều tán đều có tác dụng ức chế rõ rệt tác nhân gây viêm như histamin, PGE gây tăng tính thẩm mao mạch đưới da chuột nhất trắng, đồng thời có tác dụng chống viêm thực nghiệm trên mô hình phù chân chuột do lòng trắng trứng, carrageenan hoặc dextran hay trên mô hình phù tai do dầu croton, xylen, địch chiết nước còn có tác dụng ức chế viêm mạn trên mô hình gây ở hạt thực nghiệm.

Giảm đau: 

Ngân kiều tán có tác dụng giảm đau rõ rệt, dùng đường uống có tác dụng giảm cơn đau quặn trên chuột nhắt trắng do acid acetic gây ra.

Kháng khuẩn, kháng virus. 

Ngân kiều tản sắc riêng, sắc chung, hoặc cốm đều có tác dụng ức chế Streptococcus nhóm A và B, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus... trong đó dịch sắc chung toàn phương có tác dụng mạnh nhất, cả 3 loại dịch sắc đều có tác dụng giảm tỷ lệ tử vong ở chuột nhắt trắng gây ra bởi Staphylococcus aureus, ức chế virus cúm gây viêm phổi trên chuột nhắt trắng, làm giảm chỉ số phối. Các hoạt chât forsythin; forsythiaside; glycyrrhizin; glycyrrhizin; genistein; formononetin; 3, 3,4 trimethoxybenzaldehyd, acid chlorogenic... được phân lập từ Ngân kiều tán đều có hiệu lực kháng virus. Như vậy, thành phần chủ yếu có tác dụng kháng virus là lignan và flavonoid.
Trên lâm sàng, Ngân kiều tản được dùng trong cho viêm cơ tim do virus, trẻ em quai bị, nhiễm trùng đường hô hấp dưới do virus có hiệu quả tốt.

Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch: 

Ngân kiều tán làm tăng năng lực thực bào của đại thực bảo phúc mạc chuột nhắt trắng đối với hồng cầu gà, đồng thời kích thích sản sinh kháng thể kháng nội độc tố. Phương thang này có khả năng chống dị ứng rõ rệt, chồng dị ứng da ở chuột nhắt trắng do dinitrochlorobenzen gây ra, ức chế phản ứng quá mẫn trên chuột cống trắng và chuột nhắt trắng do trichosanthin (TCS) gây ra, chống sốc phản vệ trên chuột nhắt trắng.

Tóm lại, công năng tân lương giải biểu, thanh nhiệt giải độc của Ngân kiều tán có liên quan đến tác dụng hạ sốt, giảm đau, chống viêm, chống dị ứng, kháng khuẩn, kháng virus... đây là cơ sở quan trọng trong điều trị sốt, đau đầu, miệng khát, họ đau họng...; tác dụng tăng cường miễn dịch phù hợp với công năng phù chính khu tà, tăng cường sức đề kháng của người bệnh. Trên lâm sàng thường được sử dụng trong điều trị cảm cúm, viêm phổi, viêm hầu họng, herpes, sởi, viêm amiđan, quai bị và các bệnh truyền nhiễm khác.
Độc tính và tác dụng phản ứng bất lợi: đôi khi có thể phản ứng dị ứng.